گزارش ماهانه؛ نگاهی اجمالی به وضعیت حقوق بشر اردیبهشت 1403
گزارش و تحقیق: مرجان. ز / بهاران. آ
آنچه در پی میآید گزارش ماهانه و اجمالی از وضعیت حقوق بشر در ایران در دوره زمانی اردیبهشت ماه ۱۴۰۳ است که البته این گزارش با توجه به حجم محدود آن و نیز به دلیل عدم اجازه فعالیت گروههای مستقل مدافع حقوق بشر در ایران نمیتواند بازتاب بی نقص وضعیت حقوق بشر در ایران باشد.
خلاصه آنچه گذشت:
اخبار نقض حقوق بشر در اردیبهشت ۱۴۰۳، با قریب به ۲۴ مورد اعدام، محکومیتهای متعدد، احضارها، نقض گسترده حقوق زندانیان، نقض پایدار آزادی بیان، تجمعات کارگران بخصوص در زمینه معوقات مزدی و موارد دیگری که در استانهای مختلف رخ داد، همراه بود. این گزارش بر مبنای اطلاعاتی گردآوری شده که صحت آنها به احراز رسیده است.
اعدام
اردیبهشت ماه با قریب به ۲۴ مورد اعدام همچنان بازگو کننده نقض حق حیات در دستگاه قضایی جمهوری اسلامی ایران است. بنا بر گزارش نهادهای بینالمللی، ایران به تناسب سرانه جمعیت و میزان اعدام، رتبه نخست اعدام شهروندان خود در دنیا را دارد. از مهمترین رویداد ها در این باره میتوان به اجرای حکم اعدام یک کودک-مجرم که پیشتر محکوم شده بود در زندان مرکزی یزد اشاره کرد. هویت این زندانی محراب صالحی، ۲۰ ساله عنوان شده است.در ماه سپری شده، حکم اعدام سه زندانی که پیشتر به اعدام محکوم شده بودند، در زندان آمل اجرا شد.
به علاوه، حکم اعدام چهار مرد در زندان عادل آباد شیراز به اجرا درآمد. هویت این چهار زندانی علی پژمرده (از بند جوانان)، عباس پژمرده، محمد غلامحسینی و علی حسینپناه احراز شده است. آنها پیشتر به اعدام محکوم شده بودند.افزون بر این، سه زندانی در زندان زاهدان که پیشتر به اعدام محکوم شده بودند، اعدام شدند. هویت دو تن از آنها اسماعیل جهان تیغ و منصور براهویی عنوان شده است.همچنین، متهمی توسط دادگاه کیفری یک خراسان رضوی به اعدام در ملاعام محکوم شد.به جز این، مردی در تهران توسط شعبه ۱۱ دادگاه کیفری یک این استان به اعدام محکوم شد.بیش از ۷۵ درصد اعدام های صورت گرفته در ایران توسط دولت یا نهاد قضایی اطلاع رسانی نمیشوند که نهادهای حقوق بشری اصطلاحا آن را اعدام “مخفیانه” میخوانند.
اردیبهشت ماه با قریب به ۲۴ مورد اعدام همچنان بازگو کننده نقض حق حیات در دستگاه قضایی جمهوری اسلامی ایران است. بنا بر گزارش نهادهای بینالمللی، ایران به تناسب سرانه جمعیت و میزان اعدام، رتبه نخست اعدام شهروندان خود در دنیا را دارد. از مهمترین رویداد ها در این باره میتوان به اجرای حکم اعدام یک کودک-مجرم که پیشتر محکوم شده بود در زندان مرکزی یزد اشاره کرد. هویت این زندانی محراب صالحی، ۲۰ ساله عنوان شده است.در ماه سپری شده، حکم اعدام سه زندانی که پیشتر به اعدام محکوم شده بودند، در زندان آمل اجرا شد.
به علاوه، حکم اعدام چهار مرد در زندان عادل آباد شیراز به اجرا درآمد. هویت این چهار زندانی علی پژمرده (از بند جوانان)، عباس پژمرده، محمد غلامحسینی و علی حسینپناه احراز شده است. آنها پیشتر به اعدام محکوم شده بودند.افزون بر این، سه زندانی در زندان زاهدان که پیشتر به اعدام محکوم شده بودند، اعدام شدند. هویت دو تن از آنها اسماعیل جهان تیغ و منصور براهویی عنوان شده است.همچنین، متهمی توسط دادگاه کیفری یک خراسان رضوی به اعدام در ملاعام محکوم شد.به جز این، مردی در تهران توسط شعبه ۱۱ دادگاه کیفری یک این استان به اعدام محکوم شد.بیش از ۷۵ درصد اعدام های صورت گرفته در ایران توسط دولت یا نهاد قضایی اطلاع رسانی نمیشوند که نهادهای حقوق بشری اصطلاحا آن را اعدام “مخفیانه” میخوانند.
آزادی اندیشه و بیان
بر اساس ده گزارش دریافتی از منابع محلی از جمله سه زندان در استان خوزستان دست کم ۴۴۹ شهروند معترض در طی دو هفته اعتراضات اخیر در این استان بازداشت شدند.در این ماه، دو شهروند فرانسوی در ایران، کیوان صمیمی سردبیر نشریه ایران فردا، سعید مدنی نویسنده، جامعه شناس و زندانی سیاسی سابق، ریحانه انصاری فعال کارگری، یک شهروند در پردیس، یک شهروند در بوکان، یک شهروند در پی شعارنویسی بازداشت شدند.در ماه سپری شده محکومیت های متعددی صورت گرفت که از این تعداد می توان به محکومیت مهتاب قلیزاده، به ۲ سال و ۱۰ ماه حبس، جزای نقدی و محرومیتهای اجتماعی، مقداد حسننژاد به ۶ میلیون تومان جزای نقدی، زمانه زیویه به ١٠ ماه حبس و محمد سلیمی به ١١ ماه حبس، علی کجباف به سه سال و ۶ ماه حبس، امیرحسین مرادی و علی یونسی هر یک به ۱۶ سال حبس، میلاد ارسنجانی به ۱۵ ماه حبس، محمود نیرومند به دو سال و ۸ ماه حبس و خالد سیفپناهی به ٩١ روز حبس اشاره کرد. فریبا فریدونی به دادسرای عمومی و انقلاب خمین، عالیه مطلب زاده و نرگس محمدی از بابت پرونده ای جدید به دادگاه و وحید هروآبادی، به دادگاه ویژه روحانیت تهران احضار شدند.همچنین، رضا شرفخانی دبیر کانون و کمیته پیگیری غرامت جنگ ایران و عراق، از سوی پلیس امنیت احضار شد.از سوی دیگر، الوار قلی وند، عبدالواحد عباسیزاده و پیمان فرهنگیان جهت تحمل حبس به ترتیب به زندان های اوین، بانه و لاهیجان راهی شدند.به جز این، منزل مهدی معتمدی مهر، عضو شورای مرکزی نهضت آزادی ایران، حدود ساعت ۹ شب چهارشنبه ۲۸ اردبیبهشت ماه، توسط نیروهای امنیتی در کرج مورد تفیش قرار گرفت. ماموران ضمن تفتیش منزل برخی از لوازم شخصی از جمله تلفن همراه و لپ تاپ او را توقیف کردند.در ماهی که گذشت، جلسه سوم دادگاه رسیدگی به اتهامات مهدی محمودیان، آرش کیخسروی، مصطفی نیلی، محمدرضا فقیهی و مریم افرافراز در شعبه ۲۹ دادگاه انقلاب تهران برگزار شد.افزون بر این، مدیرمسئول پایگاه خبری دیده بان ایران و مدیر مسئول پایگاه خبری بیرونیت به اتهام نشر مطالب خلاف واقع، توسط هیات منصفه دادگاه مطبوعات مجرم شناخته شدند.
زندان
در ماهی که گذشت، یک زندانی در زندان زاهدان به دلایل نامعلومی جان خود را از دست داد. هویت این زندانی محمد پرواز، معروف به محمد جوگی اهل روستای چراغ آباد شهرستان کنارک عنوان شده است.از سوی دیگر، یک زندانی بیمار در زندان کامیاران، در پی عدم رسیدگی مناسب پزشکی، جان خود را از دست داد. هویت این زندانی که از بابت اتهامات مرتبط با مواد مخدر در زندان به سر می برد، سواد الیاسی توسط هرانا احراز شده است.در اردیبهشت ماه، حکم شلاق ۴ متهم اقتصادی در زندان لنگرود با حضور شکات پرونده اجرا شد. این در حالی است که کنوانسیون بین المللی حقوق مدنی و سیاسی صراحتا استفاده از مجازات های تحقیر آمیز و نافی کرامت انسانی مانند شلاق را ممنوع کرده است.
گفتنی است، ساسان ضرغام پور، سعید طاهری، کوروش جلیل، نوروزعلی رشیدی و داوود ملک حسینی، شهروندان اهل یاسوج کماکان در بازداشت به سر می برند. از میان این شهروندان کوروش جلیل در زندان یاسوج و دیگر شهروندان بازداشتی در سلولهای انفرادی بازداشتگاه اداره اطلاعات این شهر نگهداری می شوند. شهروندان بازداشتی به شدت مورد ضرب و شتم قرار گرفته اند و داوود ملک حسینی نیز به دلیل وضعیت بد جسمی از بازداشتگاه اطلاعات یاسوج به بهداری زندان منتقل شد.
در ضمن، کیومرث لطیفی، شهروند بازداشتی اهل سنندج روز دوشنبه ۵ اردیبهشتماه کماکان در بازداشتگاه یک نهاد امنیتی در بازداشت و بی خبری بسر میبرد. آقای لطیفی در تاریخ ۲۶ بهمنماه سال گذشته توسط ماموران اداره اطلاعات سنندج بازداشت و مدتی بعد با پایان مراحل بازجویی به زندان این شهر منتقل شد.
گفتنی است، محمد اقبالی گلهین، زندانی سیاسی و یکی از بازداشت شدگان اعتراضات سراسری آبان ۹۸ دوران محکومیت ۸ ساله خود را بدون رعایت اصل تفکیک جرائم در زندان تهران بزرگ سپری میکند.افزون بر این، صدیقه اقدسی، شهروند بهائی محبوس در زندان عادل آباد شیراز از رسیدگی پزشکی و اعزام درمانی محروم مانده است. خانم اقدسی چندی پیش در پی سکته قلبی به بیمارستان منتقل شده بود، اما پس از ۵ روز بدون دریافت خدمات درمانی کافی به زندان بازگردانده شد.به علاوه، محمدعلی (پیروز) منصوری، زندانی سیاسی زندان رجایی شهر کرج علیرغم نیاز جدی به اقدامات درمانی؛ در پانزدهمین سال حبس از رسیدگی پزشکی و مرخصی استعلاجی محروم مانده است. ایران منصوری، فرزند او اخیرا با نوشتن نامهای سرگشاده خطاب به جاوید رحمان گزارشگر ویژه حقوق بشر در امور ایران، در خصوص وضعیت سلامت پدرش ابراز نگرانی کرده است.برخی زندانیان در دوران بازداشت و یا حبس خود در کنار مشکلات هر روزه زندان به ناچار برای شنیده شدن دادخواهیشان دست به اعتصاب غذا میزنند.در اردیبهشت ماه، اسماعیل عبدی در زندان مرکزی کرج، وحید باقری در زندان تهران بزرگ، فریدون ذاکری نسب در زندان رجایی شهر کرج، فرهاد میثمی با مطالبه لغو حکم اعدام احمدرضا جلالی در زندان رجایی شهر کرج، سالار صدیق همدانی در زندان کامیاران و ابراهیم صدیق همدانی در زندان مریوان در اعتصاب غذا بسر بردند. حق درمان و رسیدگی پزشکی همواره از مهمترین موارد نقض حقوق زندانیان در ایران به شمار میرود. از این قرار، عباس واحدیان شاهرودی در زندان وکیل آباد مشهد، فریبا اسدی در زندان قرچک ورامین، صدیقه اقدسی در زندان عادل آباد شیراز و محمدعلی (پیروز) منصوری زندان رجایی شهر کرج از دریافت خدمات درمانی محروم بودند.
اقلیت های ملی و مذهبی
اتنیک ها در اردیبهشت ماه نیز زیر فشار فزاینده بازداشت ها و احضارها بودند.در این ماه، حسن عزتی، نیشتمان رحمتی، سعید محمدی، پروین عبدالله پور (فلاحی) و عمر سلیمانی در بانه توسط نیروهای امنیتی بازداشت شدند.لازم به ذکر است، عباس نیکروان، فعال ترک (آذربایجانی) ساکن شهرستان سلماس، روز شنبه ۱۷ اردیبهشت ماه، جهت اجرای حکم حبس بازداشت و به زندان این شهرستان منتقل شد.اعمال فشار و تهدید اقلیتهای مذهبی در این ماه نیز ادامه داشت.در اردیبهشت ماه، بهنام اخلاقی، بابک حسین زاده، مرتضی حاجب مشهود کاری، ایوب (فرزین) پوررضازاده و احمد (یوحنا) سرپرست، نوکیشان مسیحی ساکن رشت توسط ماموران اطلاعات سپاه بازداشت شد.در ماهی که سپری شد، انوشاوان آودیان، شهروند مسیحی به تحمل ۱۰ سال حبس، پرداخت جزای نقدی و محرومیت از حقوق اجتماعی، عباس سوری و مریم محمدی دو نوکیش مسیحی به پرداخت ۵۰ میلیون تومان جزای نقدی و انواع محرومیت های بلند مدت اجتماعی و شورش محمدی فلاح، نوکیش مسیحی به شش سال حبس تعزیری و پرداخت جزای نقدی محکوم شدند.گفتنی است، ۲۶ شهروند بهائی در شیراز به شعبه ۱ دادگاه انقلاب این شهر احضار شدند.در ضمن، صهبا فرنوش، شهروند بهائی ساکن تهران روز چهارشنبه ۲۱ اردیبهشت ماه، جهت تحمل دوران محکومیت دو سال حبس خود، راهی زندان اوین شد.به جز این، بخشهایی از آرامستان بهائیان در همدان به صورت شبانه تخریب شد. تخریب نظام مند و سیستماتیک اماکن و آرامستانهای بهائیان در شهرهای مختلف، توسط حکومت و یا با چراغ سبز جمهوری اسلامی امری مسبوق به سابقه است.
اتنیک ها در اردیبهشت ماه نیز زیر فشار فزاینده بازداشت ها و احضارها بودند.در این ماه، حسن عزتی، نیشتمان رحمتی، سعید محمدی، پروین عبدالله پور (فلاحی) و عمر سلیمانی در بانه توسط نیروهای امنیتی بازداشت شدند.لازم به ذکر است، عباس نیکروان، فعال ترک (آذربایجانی) ساکن شهرستان سلماس، روز شنبه ۱۷ اردیبهشت ماه، جهت اجرای حکم حبس بازداشت و به زندان این شهرستان منتقل شد.اعمال فشار و تهدید اقلیتهای مذهبی در این ماه نیز ادامه داشت.در اردیبهشت ماه، بهنام اخلاقی، بابک حسین زاده، مرتضی حاجب مشهود کاری، ایوب (فرزین) پوررضازاده و احمد (یوحنا) سرپرست، نوکیشان مسیحی ساکن رشت توسط ماموران اطلاعات سپاه بازداشت شد.در ماهی که سپری شد، انوشاوان آودیان، شهروند مسیحی به تحمل ۱۰ سال حبس، پرداخت جزای نقدی و محرومیت از حقوق اجتماعی، عباس سوری و مریم محمدی دو نوکیش مسیحی به پرداخت ۵۰ میلیون تومان جزای نقدی و انواع محرومیت های بلند مدت اجتماعی و شورش محمدی فلاح، نوکیش مسیحی به شش سال حبس تعزیری و پرداخت جزای نقدی محکوم شدند.گفتنی است، ۲۶ شهروند بهائی در شیراز به شعبه ۱ دادگاه انقلاب این شهر احضار شدند.در ضمن، صهبا فرنوش، شهروند بهائی ساکن تهران روز چهارشنبه ۲۱ اردیبهشت ماه، جهت تحمل دوران محکومیت دو سال حبس خود، راهی زندان اوین شد.به جز این، بخشهایی از آرامستان بهائیان در همدان به صورت شبانه تخریب شد. تخریب نظام مند و سیستماتیک اماکن و آرامستانهای بهائیان در شهرهای مختلف، توسط حکومت و یا با چراغ سبز جمهوری اسلامی امری مسبوق به سابقه است.
زنان
در ماهی که گذشت، نوشین کشاورزنیا، پژوهشگر اجتماعی و فعال حقوق زنان روز دوشنبه ۵ اردیبهشت ماه، توسط نیروهای امنیتی در تهران بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل شد.
در ماهی که گذشت، نوشین کشاورزنیا، پژوهشگر اجتماعی و فعال حقوق زنان روز دوشنبه ۵ اردیبهشت ماه، توسط نیروهای امنیتی در تهران بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل شد.
۱– گزارشاتی که توجهات زیادی به خود جلب کرد
در این بخش سعی شده به گزارشهایی از نقض حقوق بشر در اردیبهشت ماه که با حساسیت و توجه بیشتری از سوی افکار عمومی مواجه شدند، اشاره شود. بدیهی است که این توجه بیشتر، الزاماً به معنی شاخص بودن این دسته از گزارشها به لحاظ حجم نقض حقوق بشر در ایران نیست.از مهمترین اخبار که در این ماه بازتاب بسیار گستردهای در کشور داشت،می توان به اعتراضات شهروندان سراوان، اعتراضات سراسری اردیبهشت ماه، اعتصاب رانندگان شرکت واحد خطوط بی آرتی تهران، تجمعات سراسری معلمان، بازنشستگان و کارگران در ایران، محکومیت امیرحسین مرادی و علی یونسی مجموعا به ۳۲ سال حبس، اعتصاب غذای بهنام موسیوند در زندان رجایی شهر، آزادی گلرخ ایرایی از زندان آمل، بازداشت آنیشا اسداللهی و کیوان مهتدی، فعالین کارگری و بازداشت کیوان صمیمی اشاره کرد.
در این بخش سعی شده به گزارشهایی از نقض حقوق بشر در اردیبهشت ماه که با حساسیت و توجه بیشتری از سوی افکار عمومی مواجه شدند، اشاره شود. بدیهی است که این توجه بیشتر، الزاماً به معنی شاخص بودن این دسته از گزارشها به لحاظ حجم نقض حقوق بشر در ایران نیست.از مهمترین اخبار که در این ماه بازتاب بسیار گستردهای در کشور داشت،می توان به اعتراضات شهروندان سراوان، اعتراضات سراسری اردیبهشت ماه، اعتصاب رانندگان شرکت واحد خطوط بی آرتی تهران، تجمعات سراسری معلمان، بازنشستگان و کارگران در ایران، محکومیت امیرحسین مرادی و علی یونسی مجموعا به ۳۲ سال حبس، اعتصاب غذای بهنام موسیوند در زندان رجایی شهر، آزادی گلرخ ایرایی از زندان آمل، بازداشت آنیشا اسداللهی و کیوان مهتدی، فعالین کارگری و بازداشت کیوان صمیمی اشاره کرد.
۲– گزارشاتی که علیرغم اهمیت با بیتوجهی روبرو شدند
در مقابل بخش قبل، بسیاری از گزارشهای حقوق بشری، اساساً با کم توجهی و بعضاً بیتوجهی رسانهها و افراد فعال در شبکههای اجتماعی که به هر ترتیب تشکیلدهندهی قسمتی از افکار عمومی هستند روبهرو شدند. گفتنی است این نوع کمتوجهیهای بعضاً غیر تعمدی یا بعضاً تبعیضات هدفمند، زمینه بیشتری از تداوم و گسترش نقض حقوق بشر را فراهم میآورد.
از مهمترین خبرها که در این ماه با بی توجهی رسانه ها و مردم روبرو شدند، میتوان به خودکشی دو کارگر در شهرستان ممسنی، قتل یک زن با انگیزه ناموسی در ملارد و مرگ یک زندانی در زندان کامیاران اشاره کرد.
در مقابل بخش قبل، بسیاری از گزارشهای حقوق بشری، اساساً با کم توجهی و بعضاً بیتوجهی رسانهها و افراد فعال در شبکههای اجتماعی که به هر ترتیب تشکیلدهندهی قسمتی از افکار عمومی هستند روبهرو شدند. گفتنی است این نوع کمتوجهیهای بعضاً غیر تعمدی یا بعضاً تبعیضات هدفمند، زمینه بیشتری از تداوم و گسترش نقض حقوق بشر را فراهم میآورد.
از مهمترین خبرها که در این ماه با بی توجهی رسانه ها و مردم روبرو شدند، میتوان به خودکشی دو کارگر در شهرستان ممسنی، قتل یک زن با انگیزه ناموسی در ملارد و مرگ یک زندانی در زندان کامیاران اشاره کرد.