گزارش ماهانه؛ نگاهی اجمالی به وضعیت حقوق بشر در تیر ۱۴۰۳
گزارش و تحقیق: مرجان. ز / بهاران. آ
آنچه در پی میآید گزارش ماهانه و اجمالی از وضعیت حقوق بشر در ایران در دوره زمانی تیر ماه ۱۴۰۳ است که این گزارش با توجه به حجم محدود آن و نیز به دلیل عدم اجازه فعالیت گروههای مستقل مدافع حقوق بشر در ایران نمیتواند بازتاب بی نقص وضعیت حقوق بشر در ایران باشد.
خلاصه آنچه گذشت:
اخبار نقض حقوق بشر در تیر ماه ۱۴۰۳ با قریب به ۳۷ مورد اعدام، محکومیتهای متعدد، احضارها، نقض گسترده حقوق زندانیان، نقض پایدار آزادی بیان، تجمعات کارگران بخصوص در زمینه معوقات مزدی و موارد دیگری که در استانهای مختلف رخ داد، همراه بود. این گزارش بر مبنای اطلاعاتی گردآوری شده که صحت آنها به احراز رسیده است. 
تیر ماه، با قریب به ۳۷ مورد اعدام همچنان بازگو کننده نقض حق حیات در دستگاه قضایی جمهوری اسلامی ایران است. بنا بر گزارش نهادهای بینالمللی، ایران به تناسب سرانه جمعیت و میزان اعدام، رتبه نخست اعدام شهروندان خود در دنیا را دارد. از مهمترین رویداد ها در این باره میتوان به اجرای حکم اعدام بهاالدین قاسم زاده، کودک_مجرم در زندان ارومیه، که پیشتر به اعدام محکوم شده بود، اشاره کرد.در ماه سپری شده، حکم اعدام سه زندانی در زندان مرکزی اصفهان، دو زندانی ۲۳ و ۲۵ ساله در زندان مراغه، یک زندانی ۷۰ ساله و یک زندانی ۲۱ ساله در زندان مشهد و همچنین ۲ زندانی در زندان زاهدان به اجرا درآمد.افزون بر این، حسین خیری زندانی سیاسی از بابت اتهام مقابله با نظام به اعدام محکوم شد.به علاوه، دو متهم در تهران به اعدام محکوم شدند.گفتنی است، نزدیک به ۱۰ ماه پس از اعدام خضر قویدل در زندان ارومیه، حکم اعدام او در دیوان عالی کشور نقض شده است. آقای قویدل در تاریخ ۲۰ شهریورماه سال گذشته در حالی اعدام شد که پرونده وی در دیوان عالی کشور در حال رسیدگی بوده است.همچنین، حکم اعدام یک متهم سیاسی در مشهد توسط دیوان عالی کشور تایید شد.
آزادی اندیشه و بیان
در این ماه، تجمعات مردمی در اعتراض به بی آبی و سوء مدیریت مسئولان، در استان خوزستان از شب پنجشنبه ۲۴ تیرماه آغاز شد و دستکم به ۲۸ شهر گسترش یافت. در طی این هفت روز شماری از شهروندان زخمی شده اند و کشته شدن سه شهروند معترض و یک مامور نیروی انتظامی در جریان اعتراضات، توسط مقامات استانی تائید شد. همچنین روز پنجشنبه ۳۱ تیرماه، هادی بهمنی، یکی از کشته شدگان اعتراضات به خاک سپرده شد. همینطور بنا بر اعلام منابع محلی شماری از شهروندان در جریان اعتراضات روزهای اخیر بازداشت شده اند که تاکنون هویت ۱۸ تن از آنها احراز شده است. دبیر شورای عالی امنیت ملی و فرماندار شهرستان بهبهان نیز بدون ذکر جزییات بازداشت شهروندان طی اعتراضات شبهای گذشته را تایید کردند. بر اساس گزارشات دریافتی، ماموران امنیتی کماکان در شهرهای مختلف خوزستان حضور گستره دارند. همچنین قطع اینترنت در شهرهای مختلف استان خوزستان و اختلال جدی در اینترنت در شهرهای دیگر کشور گزارش شده است.
در تیرماه، بسان گذشته بازداشت متهمان بصورت متعدد گزارش شد که از میان این گزارشات میتوان به بازداشت ناهید کمانگر در کامیاران، بیش از ۱۰۰ شهروند در روز برگزاری انتخابات شوراها در یاسوج و رضا سلامات در اهواز اشاره کرد.
در ضمن، نرگس محمدی، آرش صادقی، آرش کیخسروی، روحالله مردانی، جعفر عظیمزاده، رسول بداقی، پوران ناظمی، حمید آصفی و بهزاد همایونی که در پی تجمع و راهپیمایی در حمایت از مردم خوزستان توسط نیروهای امنیتی در تهران بازداشت شده بودند، ساعاتی پس از بازداشت آزاد شدند. بازداشت این شهروندان با خشونت و همراه با ضرب و شتم صورت گرفته بود.
در ماه سپری شده، محکومیت های متعددی صورت گرفت که از این تعداد می توان به محکومیت منوچهر بختیاری به ۳ سال و ۶ ماه حبس، ۲ سال و ۶ ماه تبعید و ۲ سال ممنوعیت خروج از کشور، مجید کهراری، فردین عسگری، نیما حیدری، میلاد کرمی، محمود کرمی و دو متهم دیگر مجموعا به ۳۴ سال و شش ماه حبس، مهدی سلیمی به ۳ سال و ۸ ماه حبس، سنور طامارا زندانی تبعه ترکیه به ١٠ سال و یک روز حبس، ماهان جلال دوست به ۱ سال حبس و از بابت مجازات تکمیلی به ۲ سال ممنوعیت خروج از کشور، ۲ سال محرومیت از عضویت در احزاب، گروهها و دستهجات سیاسی و ضبط خودرو شخصی، تلفن همراه و کامپیوتر به نفع دولت و محمدحسین کروبی به یک سال حبس و پرداخت جزای نقدی اشاره کرد.
طبق قانون، قاضی نباید کسی را احضار یا جلب کند، مگر آن که دلایل کافی داشته باشد. اگرچه ممکن است کسی که در مظان اتهام قرار گرفته است، پس از پایان دادرسی، تبرئه شود، اما همین زدن برچسب اتهام به دیگری باید دلیل داشته باشد. قاضی در صورت سهلانگاری در این مورد، خود مشمول محکومیت انتظامی میشود. اما در این حیطه معیارهای مراجع قضایی ایران متناقض با موازین حقوق بشری است.
از این قرار، سهیل عربی ، زرتشت احمدی راغب به دادگاه انقلاب تهران، بکتاش علوی به دادسرای اوین و یاسین قاسمی بجد به دادگاه انقلاب زاهدان احضار شدند.
افزون بر این، روز چهارشنبه ۱۶ تیرماه، منزل زرتشت احمدی راغب، فعال مدنی توسط نیروهای امنیتی مورد بازرسی قرار گرفته است. ماموران در جریان این بازرسی شماری از وسایل شخصی وی و خانوادهاش از جمله کیس کامپیوتر، تلویزیون و تلفنهای همراه آنان را ضبط کرده و با خود بردهاند.
در ماهی که گذشت، علی یونسی و امیرحسین مرادی، امیرسالار داودی، ابراهیم صدیق همدانی و فرزندش سالار صدیق همدانی، محمدرضا عین اللهی و محمد نجفی در مراجع قضایی محاکمه شدند.
لازم به ذکر است، فرهاد محمدی و مریم سامقانی جهت اجرای حکم حبس بازداشت و به ترتیب به زندان های سنندج و اوین منتقل شدند.
از سوی دیگر، مدیر مسئول پایگاه خبر و اطلاعات روز، مدیرعامل پایگاه خبری نفت ما و خبرنگار این پایگاه و مدیر مسئول پایگاه خبری میز نفت، در دادگاه مطبوعات مجرم شناخته شدند.
گفتنی است، روز جمعه ۱۸ تیرماه، سایت خبری انصافنیوز نوشت که پس از تماس “یک نهاد نظارتی در دولت” مجبور به حذف گزارش مصاحبه با یک «کارمند سابق وزارت اطلاعات» شده است.
زندان
در ماهی که گذشت، کامران قاسمی، زندانی سیاسی زندان ارومیه، روز شنبه ۵ تیرماه، در زمان ملاقات حضوری با خانواده خود، توسط ماموران مورد ضرب و شتم قرار گرفت. ضرب و شتم این زندانی سیاسی به دنبال اعتراض وی، نسبت به توهین و برخورد نامناسب ماموران با خانواده اش در زمان ملاقات صورت گرفته است.
به علاوه، سپیده قلیان، فعال مدنی و محبوبه رضایی، زندانی سیاسی محبوس در زندان بوشهر روز سهشنبه ۲۹ تیرماه، توسط زندانیان متهم به جرائم خشن در مقابل مسئولان زندان به شدت مورد ضرب و شتم قرار گرفتند. گفته میشود که این امر با تحریک زندانیان توسط رئیس بند زنان این زندان، صورت گرفته است
لازم به ذکر است، گلرخ ایرایی، فعال حقوق بشر تبعید شده به زندان آمل، با ارسال پیامی کوتاه از زندان، به نقض حقوق زنان زندانی در این زندان اعتراض کرده و اعلام داشته است به نشانه اعتراض از رفتن به سالن ملاقات و تماس تلفنی خودداری خواهد کرد.
همینطور، غلامحسین کلبی از قدیمیترین زندانیان سیاسی ایران در زندان شیبان اهواز از حدود ۲۰ سال و شش ماه قبل، بدون مرخصی و چشماندازی از آزادی، حکم حبس ابد خود را تحمل میکند. آقای کلبی که مدتی قبل به دنبال اعتراض به شرایط نگهداری زندانیان به صورت تنبیهی به یکی از بندهای زندان شیبان اهواز، منتقل شده، مدتی را در اعتصاب غذا به سر برده و هم اکنون نیز از دسترسی به امکانات بهداشتی و درمانی محروم است.
به علاوه، خالد پیرزاده، زندانی سیاسی زندان تهران بزرگ به زندان شیبان اهواز منتقل شد. آقای پیرزاده در تاریخ ۲۴ خردادماه با وعده مرخصی وصل به آزادی مشروط از زندان تهران بزرگ به مرخصی استعلاجی اعزام شده و در تاریخ ۱۶ تیرماه به این زندان بازگشته بود. علی شریف زاده، وکیل مدافع خالد پیرزاده، طی یادداشتی در صفحه شخصی خود ضمن تایید این خبر، با ابراز نگرانی از سرنوشت موکل خود نوشت: “این بند محل نگهداری محکومین خطرناک می باشد. عدم تفکیک زندانیان سیاسی اصلی ترین حقوق آنها را پایمال کرده است. حفظ جان و سلامت ایشان بعهده سازمان زندانها و دادیار ناظر بر زندانیان سیاسی می باشد”.
به جز این، آرام مرادیان، امیر رضایی و آرش احمدیان با گذشت بیش از ۷۰ روز از زمان دستگیری کماکان در بازداشتگاه اداره اطلاعات سنندج به سر میبرند. به گفته یک منبع مطلع، تاکنون مراجع قضایی و امنیتی با آزادی موقت این سه شهروند موافقت نکردهاند و نیروهای امنیتی این سه شهروند را برای اخذ اعترافات اجباری و همکاری با نهادهای امنیتی تحت فشار قرار دادهاند.
از طرفی، مازیار سیدنژاد، فعال کارگری با گذشت بیش از یک ماه از زمان دستگیری، کماکان در بازداشت و بیخبری بسر میبرد.
در تیرماه، کاوه منبری، شیرکو منبری، پیام منبری، سریاد منبری شهروندان بازداشتی در سنندج، علیرغم گذشت بیش از دو ماه و مکائیل منبری با سپری شدن بیش از سه هفته از زمان دستگیری کماکان در بازداشت و بلاتکلیفی به سر میبرند. به نقل از یک منبع مطلع آمده است: این پنج شهروند در بازداشتگاه اداره اطلاعات سنندج تحت بازجویی قرار دارند و تاکنون از حق دسترسی به وکیل و ملاقات با خانواده محروم بودهاند.
برخی زندانیان در دوران بازداشت و یا حبس خود در کنار مشکلات هر روزه زندان به ناچار برای شنیده شدن دادخواهیشان دست به اعتصاب غذا میزنند.
در این ماه، آزاده زینلی در زندان قرچک ورامین و علی موسی نژاد فرکوش در زندان رجایی شهر کرج در اعتصاب غذا به سر بردند.
علاوه بر این، روز شنبه ۱۲ تیرماه، سه زندانی محکوم به اعدام زندان ارومیه از جمله بهاالدین قاسم زاده، کودک_مجرم، جهت اجرای حکم به سلولهای انفرادی این زندان منتقل شدند. نهایتا سحرگاه روز یکشنبه ۱۳ تیرماه، حکم این سه زندانی در زندان ارومیه به اجرا درآمد.
اقلیت های ملی و مذهبی
اتنیک ها در تیرماه نیز زیر فشار فزاینده بازداشتها و احضارها بودند.
در این ماه، امجد مرادی در دیواندره، امین ایرانی زاده در ارومیه، محمدطاهر الیاسی در پیرانشهر، بهزاد محمدی در سنندج و آرمان زینتی در بانه بازداشت شدند.
همچنین، آیدین ذاکری فعال ترک (آذربایجانی) به شعبه ۱۰۱ دادگاه کیفری دو شهر مشگین شهر احضار شد. به علاوه، احمد صادقی، پس از احضار به اداره اطلاعات سنندج بازداشت شد.
همینطور، امید معروف در دادگاه انقلاب اشنویه و ایوب و داوود شیری، فعالین ترک (آذربایجانی) محبوس در زندان تبریز در شعبه ۱۶ بازپرسی دادسرای عمومی و انقلاب تبریز محاکمه شدند.
در ماهی که گذشت، اداره ثبت احوال استان اردبیل از صدور شناسنامه برای یک کودک به نام «ائلجان» در شهرستان گرمی، خودداری کرده است. عدم صدور شناسنامه توسط ادارات ثبت احوال برای برخی نام های انتخابی امری مسبوق به سابقه است.
اعمال فشار و تهدید اقلیتهای مذهبی در این ماه نیز ادامه داشت.
در ماهی که سپری شد، امیر فرامرزی، شهروند اهل بوکان بازداشت شد و به زندان ارومیه منتقل شد.
گفتنی است، ابراهیم بلوچ طلبه و ادریس پناه روحانیون اهل سنت، توسط اداره اطلاعات شهرستان زاهدان احضار و مورد بازجویی قرار گرفتند.
همچنین، امین خاکی، میلاد گودرزی و علیرضا نورمحمدی سه نوکیش مسیحی، هر یک به تحمل پنج سال زندان و پرداخت ۴۰ میلیون تومان جزای نقدی، امین ذوالفقاری، محبوبه میثاقیان، میترا بندی امیرآبادی و هیوا یزدان مهدی آبادی، شهروندان بهائی، هریک به ۳ سال و ۴ ماه حبس محکوم شدند.
به علاوه، معین محمدی، شهروند بهائی اهل یزد، جهت تحمل دوران محکومیت خود، راهی زندان این شهر شد.
لازم به ذکر است، کلیسای تاریخی «کانتور» واقع در شهر قزوین با تغییر کاربری تبدیل فروشگاه صنایع دستی شده است. مصادره، تخریب و تغییر کاربری کلیساها در ایران به طور نظاممند و سیستماتیک توسط حکومت و یا با چراغ سبز جمهوری اسلامی امری مسبوق به سابقه است.
در تیرماه، یک زن جوان ساکن شهر لیکک از توابع بهمئی واقع در استان کهگیلویه و بویراحمد که پیشتر با ضربات مشت همسرش دچار مرگ مغزی شده بود، جان خود را از دست داد. به گفته یک منبع مطلع علیرغم وقوع این رخداد، تاکنون همسر مقتول مورد بازداشت و یا تعقیب قضایی قرار نگرفته است.در ماهی که گذشت، زنی در یوسف آباد ملارد توسط یک موتورسوار مورد اسیدپاشی قرار گرفت و از ناحیه دست دچار سوختگی شد. اسید، یکی از معدود محصولاتی است که بازار خرید و فروش آن در کشور هرگز از رونق نیفتاده است.به علاوه، دادستان عمومی و انقلاب اسلامی مهاباد از بازداشت ۴ زن که به عنوان مدل در مراسم افتتاحیه یک واحد پارچه فروشی در این شهر حضور داشتند خبر داد.
در این بخش سعی شده به گزارشهایی از نقض حقوق بشر در تیرماه که با حساسیت و توجه بیشتری از سوی افکار عمومی مواجه شدند، اشاره شود. بدیهی است که این توجه بیشتر، الزاماً به معنی شاخص بودن این دسته از گزارشها به لحاظ حجم نقض حقوق بشر در ایران نیست.از مهمترین اخبار که در این ماه بازتاب بسیار گستردهای در کشور داشت، میتوان به اعتراضات گسترده مردم خوزستان نسبت به بی آبی و فقدان مدیریت آب، قتل دختر ۵ ساله توسط پدرش در مشهد، ارسال پرونده آرمان عبدالعالی، کودک-مجرم به اجرای احکام، تایید ابتلای امیرحسین مرادی به کرونا در زندان تهران بزرگ، حادثه واژگونی اتوبوس حامل خبرنگاران محیط زیست در نزدیکی شهر نقده، اعتصابات سراسری کارگران پیمانی پالایشگاهها، پتروشیمیها و نیروگاهها در استان های مختلف کشور، اقدام اعتراضی گلرخ ایرایی در واکنش به نقض حقوق زنان زندانی در زندان آمل و ممنوعالخروجی سارا پورعظیما سوارکار ۱۲ ساله توسط پدرش اشاره کرد.
۲– گزارشاتی که علیرغم اهمیت با بیتوجهی روبرو شدند
در مقابل بخش قبل، بسیاری از گزارشهای حقوق بشری، اساساً با کم توجهی و بعضاً بیتوجهی رسانهها و افراد فعال در شبکههای اجتماعی که به هر ترتیب تشکیلدهندهی قسمتی از افکار عمومی هستند روبهرو شدند. گفتنی است این نوع کمتوجهیهای بعضاً غیر تعمدی یا بعضاً تبعیضات هدفمند، زمینه بیشتری از تداوم و گسترش نقض حقوق بشر را فراهم میآورد.از مهمترین خبرها که در این ماه با بی توجهی رسانه ها و مردم روبرو شدند، میتوان به ضرب و شتم کارگر ۷۰ ساله توسط شهردار اسلام آباد غرب، تائید مرگ ۹ زندانی بر اثر کرونا طی سال گذشته و بازداشت ۳ نوجوان به دلیل انتشار تصاویر و فیلم هایی در شبکه های اجتماعی اشاره کرد.